Quy định về thị thực cho người đi cùng, quyền làm việc của vợ hoặc chồng, bảo hiểm y tế và quyền học tập của con khác nhau theo từng nước và từng loại thị thực, và thay đổi theo thời gian. Kiểm ở nguồn chính thức của nước sở tại và hỏi bộ phận nhân sự của cơ sở tiếp nhận trước khi quyết.
Một vị trí postdoc thường kéo dài hai tới ba năm ở một nước khác. Với người độc thân, đó là một quyết định về nghề nghiệp. Với người đã có gia đình, nó là một quyết định về đời sống của nhiều người.
Thị thực cho người đi cùng
Đây là phần cần kiểm đầu tiên vì nó quyết định mọi thứ còn lại. Bốn câu:
Loại thị thực của bạn có cho phép người đi cùng không, và ở tư cách gì?
Người đi cùng có được đi làm không? Đây là câu quan trọng nhất — ở một số nước được, ở một số nước không, và ở một số nước được nhưng phải xin riêng.
Thủ tục mất bao lâu? Có nơi làm cùng lúc với hồ sơ của bạn, có nơi phải đợi bạn sang trước.
Con cái đi cùng có được học trường công không, và có phải trả phí không?
Hỏi bộ phận nhân sự của cơ sở tiếp nhận — họ đã xử lý việc này nhiều lần. Và hỏi trước khi nhận lời, không phải sau.
Công việc của người đi cùng
Đây là phần hay bị đánh giá thấp nhất và gây căng thẳng nhiều nhất.
Bốn tình huống:
Được đi làm và tìm được việc. Tốt nhất, nhưng cần tính thời gian tìm việc, rào cản ngôn ngữ, và việc bằng cấp có được công nhận không.
Được đi làm nhưng không tìm được việc đúng ngành. Phổ biến, và cần chuẩn bị tâm lý cho nó.
Không được đi làm. Người đi cùng ở nhà hai ba năm, không có thu nhập, không có mạng lưới xã hội — đây là tình huống cần bàn rất kỹ trước khi đi.
Người đi cùng học tiếp. Một số nước cho phép chuyển sang thị thực du học, và đây là phương án nhiều gia đình chọn.
Ba việc nên làm trước:
Tìm hiểu thị trường việc làm cho ngành của người đi cùng ở nơi đó.
Kiểm việc công nhận bằng cấp.
Bàn thẳng: nếu không tìm được việc thì kế hoạch là gì.
Con cái
Sáu điểm:
Trường học — công hay tư, chi phí, và có hỗ trợ ngôn ngữ cho trẻ mới không.
Tuổi của con. Trẻ nhỏ thích nghi ngôn ngữ nhanh; trẻ ở tuổi trung học chuyển đổi khó hơn nhiều, cả về học tập lẫn về bạn bè.
Việc quay về. Nếu con học chương trình khác trong ba năm rồi về nước, việc hoà lại vào hệ thống trong nước cần tính trước.
Nhà trẻ cho con nhỏ — chi phí và danh sách chờ, vốn rất dài ở nhiều nơi.
Bảo hiểm y tế cho cả nhà.
Tiếng Việt của con. Nhiều gia đình không tính tới và nhận ra sau hai năm rằng con đã không còn nói được thoải mái.
Tài chính
Lương postdoc tính cho một người. Bốn khoản cần tính thêm:
Chi phí sinh hoạt cho cả nhà — không tuyến tính theo số người; nhà ở tăng nhiều nhất.
Vé máy bay cho cả nhà, cả lượt đi và các lần về thăm.
Chi phí ban đầu — đặt cọc nhà, đồ đạc, nhân với nhu cầu của một gia đình.
Chi phí nếu người đi cùng không có thu nhập.
Làm một bảng tính trước khi quyết. Nếu lương không đủ cho cả nhà, đó là thông tin cần biết ngay, không phải sau ba tháng.
Bàn trong gia đình
Bốn câu nên trả lời cùng nhau:
Mỗi người được gì và mất gì? Với người đi làm postdoc, đó là bước tiến nghề nghiệp. Với người đi cùng, thường là một khoảng gián đoạn trong sự nghiệp của chính họ — và điều này cần được nói ra thay vì ngầm hiểu.
Sau hai ba năm thì sao? Về nước, ở lại, hay đi tiếp. Không cần quyết ngay nhưng cần biết các khả năng.
Nếu không ổn thì làm gì? Có phương án về sớm không, và điều đó ảnh hưởng gì.
Điều gì là không thể chấp nhận được với từng người? Câu này khó hỏi và nó tránh được nhiều vấn đề về sau.
Phương án đi một mình
Một số gia đình chọn cách này — người làm postdoc đi, gia đình ở lại. Ba điều cần tính:
Thời gian xa nhau và tần suất về được.
Gánh nặng dồn lên người ở lại — đây là phần hay bị đánh giá thấp.
Chi phí vé máy bay có thể lớn hơn phần tiết kiệm được.
Phương án này chạy được với thời gian ngắn — một năm trở xuống. Dài hơn thì nó tạo ra các vấn đề khác.
Sau khi sang
Bốn việc trong ba tháng đầu:
Ưu tiên ổn định cho gia đình trước công việc. Trường cho con, giấy tờ, bảo hiểm, chỗ ở.
Tìm cộng đồng. Hội người Việt, nhóm phụ huynh ở trường của con, nhóm gia đình của trường đại học — người đi cùng cần điều này nhiều nhất.
Đăng ký lớp ngôn ngữ cho người đi cùng nếu có. Nhiều nơi có lớp miễn phí và nó vừa là học ngôn ngữ vừa là nơi gặp người.
Đặt lịch cố định gọi về nhà cho cả nhà.
Và một điều nên biết: sáu tháng đầu thường là khó nhất với cả nhà, kể cả khi mọi thứ đều đúng kế hoạch. Biết trước điều đó giúp không kết luận vội rằng quyết định này là sai.
Câu nào cần kiểm đầu tiên khi đi postdoc cùng gia đình?
Loại thị thực có cho người đi cùng không và họ có được đi làm không — câu này quyết định mọi thứ còn lại.
Phần nào hay bị đánh giá thấp nhất?
Công việc của người đi cùng — nếu không được đi làm hoặc không tìm được việc, họ ở nhà hai ba năm không thu nhập và không mạng lưới xã hội.
Điều gì nhiều gia đình không tính tới với con cái?
Tiếng Việt của con — nhiều người nhận ra sau hai năm rằng con đã không còn nói được thoải mái.
Phương án đi một mình phù hợp khi nào?
Với thời gian ngắn, một năm trở xuống — dài hơn thì gánh nặng dồn lên người ở lại và chi phí vé có thể lớn hơn phần tiết kiệm.
