Kết thúc postdoc: quyết định gì và quyết định khi nào

Hợp đồng postdoc có thời hạn, và thời hạn đó là thứ ai cũng biết từ ngày ký. Dù vậy, phần lớn người làm postdoc chỉ bắt đầu nghĩ nghiêm túc tới bước sau khi còn sáu tháng.

Với hai trong bốn hướng đi phổ biến, sáu tháng đã là muộn.

Bốn hướng và mốc chuẩn bị của từng hướng

Vị trí giảng viên có lộ trình dài hạn. Chu kỳ tuyển thường mở vào một mùa cố định trong năm và quá trình từ nộp tới nhận việc mất chín tới mười tám tháng. Nghĩa là phải bắt đầu khi hợp đồng còn ít nhất một năm rưỡi — thường là ngay trong năm thứ hai của một postdoc ba năm.

Postdoc thứ hai. Linh hoạt hơn, nhưng vị trí tốt cũng được thông báo trước vài tháng và việc liên hệ sớm luôn có lợi. Bắt đầu khi còn chín tới mười hai tháng.

Nghiên cứu trong doanh nghiệp. Chu kỳ tuyển ngắn hơn nhiều — từ nộp tới nhận việc thường hai tới bốn tháng. Nhưng việc chuẩn bị thì dài: cần thời gian để hiểu ngành, để có vài cuộc trò chuyện với người trong nghề, để viết lại hồ sơ theo ngôn ngữ khác. Bắt đầu tìm hiểu khi còn một năm, bắt đầu nộp khi còn bốn tháng.

Các vị trí khác trong hệ sinh thái nghiên cứu — quản lý khoa học, biên tập tạp chí, tổ chức tài trợ, chính sách. Nhóm này ít được nhắc tới và chu kỳ tuyển gần giống doanh nghiệp.

Việc quan trọng nhất làm ở giữa hợp đồng

Không phải nộp hồ sơ. Là xác định xem công việc mình đang làm có dẫn tới đâu không.

Ba câu hỏi cụ thể, trả lời được vào khoảng giữa hợp đồng:

Các bài từ dự án này sẽ ra vào lúc nào, và tới khi mình nộp hồ sơ thì có bao nhiêu bài đã đăng hoặc đã chấp nhận? Bài đang trong tình trạng "sắp gửi" gần như không có giá trị trong hồ sơ.

Mình có phần việc nào tách ra được thành hướng riêng không? Đây là thứ hội đồng tuyển giảng viên tìm kiếm — bằng chứng rằng ứng viên có chương trình nghiên cứu của mình, không chỉ làm tiếp việc của người khác.

Mình có được trình bày ở hội nghị, có được biết tới ngoài nhóm không?

Nếu cả ba câu đều là không, đó là thông tin cần biết khi còn kịp điều chỉnh — bằng cách bàn lại với người hướng dẫn, chứ không phải bằng cách làm nhiều hơn.

Nói chuyện với người hướng dẫn về việc này

Nhiều người ngại, vì sợ bị hiểu là đang muốn đi.

Thực tế: người hướng dẫn postdoc biết hợp đồng có hạn, và phần lớn xem việc người của mình tìm được vị trí tốt là thành công của nhóm. Người không nghĩ vậy thì bạn cần biết điều đó sớm, không phải muộn.

Cách mở chuyện có hiệu quả: hỏi về kế hoạch công bố và về việc phần nào mình có thể mang theo — không hỏi trực tiếp "em nên làm gì tiếp".

Và hỏi một câu cụ thể: thầy cô có sẵn sàng viết thư giới thiệu không, và thư đó sẽ nói được gì. Câu trả lời cho phần thứ hai đáng giá hơn phần thứ nhất.

Khi nào nên dừng ở postdoc thứ hai

Postdoc thứ hai là bước hợp lý ở nhiều ngành. Postdoc thứ ba thì gần như luôn là dấu hiệu một hướng đã không mở ra, và thị trường đọc nó như vậy.

Ba dấu hiệu nên cân nhắc hướng khác thay vì gia hạn thêm:

Đã nộp hai mùa tuyển giảng viên mà không vào tới vòng phỏng vấn nào.

Số vị trí trong ngành ở khu vực mình có thể sống được rất ít, và mình không sẵn sàng chuyển đi xa.

Công việc hằng ngày không còn mang lại điều gì ngoài việc nó là công việc.

Không dấu hiệu nào trong ba là thất bại. Chúng là thông tin, và việc đọc chúng sớm giúp bạn chuyển hướng ở tuổi ba mươi tư thay vì bốn mươi.

Khoảng trống giữa hai vị trí

Nó xảy ra thường xuyên hơn người ta nói ra. Ba việc nên chuẩn bị trước:

Tiền. Biết mình chịu được bao nhiêu tháng không lương, và đặt con số đó ra trước khi cần dùng.

Thị thực và cư trú nếu đang ở nước ngoài — điều kiện thường gắn với hợp đồng và mất hiệu lực khi hợp đồng kết thúc. Kiểm sớm, vì quy định khác nhau nhiều theo nước.

Quyền truy cập. Thư viện, dữ liệu, thư điện tử cơ quan — tất cả ngừng khi hợp đồng ngừng. Tải về những gì mình có quyền giữ, và chuyển các liên hệ quan trọng sang địa chỉ cá nhân trước ngày cuối.

Một việc nhỏ nên làm từ tháng đầu

Giữ một tệp ghi lại: bài đã đăng, hội nghị đã trình bày, sinh viên đã hướng dẫn, đề tài đã tham gia viết, giảng dạy đã làm.

Khi cần nộp hồ sơ, việc này tiết kiệm nhiều ngày và — quan trọng hơn — nó giữ lại những thứ dễ quên: một buổi seminar đã nói, một khoá luận đã đồng hướng dẫn, một phần đề cương đã viết. Đó chính là nhóm bằng chứng mà hồ sơ tuyển dụng yêu cầu và người ta thường không nhớ ra lúc cần.