Điều kiện hợp đồng, mức lương và các khoản kèm theo do quy định của cơ sở và của nguồn tài trợ quyết định — mức độ linh hoạt khác nhau rất nhiều. Bài này nêu các điểm đáng đưa ra bàn; kết quả tuỳ từng nơi.
Nhận được thư mời vị trí postdoc, phản ứng tự nhiên là nhận ngay — nhất là khi thị trường cạnh tranh và bạn đã nộp nhiều nơi.
Nhưng đây là thời điểm duy nhất bạn có sức thương lượng, và có vài thứ quan trọng hơn lương mà hầu như luôn bàn được.
Phân biệt cái thương lượng được và cái không
Thường không thương lượng được: mức lương, nếu vị trí gắn với một khung cố định hoặc với một đề tài đã duyệt ngân sách. Cũng thường cố định: thời hạn hợp đồng, và các chế độ theo quy định chung.
Thường thương lượng được: ngày bắt đầu, kinh phí đi hội nghị, thiết bị hoặc phần mềm cần cho công việc, thời gian dành cho hướng riêng, và các điều khoản về quyền tác giả và về việc mang theo dự án khi rời đi.
Nhóm thứ hai là nhóm ít người hỏi tới, và nó ảnh hưởng tới sự nghiệp của bạn nhiều hơn vài phần trăm lương.
Bốn điều khoản đáng bàn nhất
Một: mang theo dự án khi rời đi.
Khi hết hợp đồng, bạn có được tiếp tục hướng nghiên cứu đó ở nơi mới không? Nếu bạn xây một hướng trong ba năm rồi không được mang theo, bạn bắt đầu lại từ đầu ở vị trí tiếp theo.
Đây là điểm quan trọng nhất với người định theo con đường học thuật, và nó gần như không bao giờ được nêu ra. Cách hỏi: "Nếu sau này em xin vị trí riêng, em có được tiếp tục phát triển hướng này không, và mình chia phần thế nào?"
Hai: quyền tác giả.
Nguyên tắc của nhóm là gì — ai đứng đầu, ai là tác giả liên hệ, người rời nhóm rồi thì các bài chưa xong xử lý ra sao. Bàn lúc này dễ; bàn khi đã có bản thảo thì khó.
Ba: thời gian cho hướng riêng.
Một phần thời gian dành cho ý tưởng của chính bạn, ngoài phần việc của đề tài. Đây là thứ tạo ra hồ sơ độc lập — thứ mà hội đồng tuyển giảng viên tìm kiếm.
Không phải nhóm nào cũng cho, và nó phụ thuộc vào ràng buộc của đề tài. Nhưng hỏi thì biết, và câu trả lời cũng cho biết nhiều về người hướng dẫn.
Bốn: kinh phí đi hội nghị.
Bao nhiêu chuyến mỗi năm, ai duyệt. Với người cần xây mạng lưới, đây là khoản có giá trị cao trên chi phí.
Các câu nên hỏi về công việc
Ngoài điều khoản, sáu câu về nội dung — và chúng quyết định hai ba năm tới:
Em sẽ làm gì cụ thể trong năm đầu? Một dự án đã định sẵn hay còn mở?
Nhóm hiện có ai, và em làm việc trực tiếp với ai?
Thầy cô gặp postdoc bao lâu một lần? Mức hướng dẫn rất khác nhau — có người gặp hằng tuần, có người vài tháng một lần.
Có phải hướng dẫn nghiên cứu sinh không, và có được tính là đồng hướng dẫn không? Đây là kinh nghiệm cần cho hồ sơ sau này.
Có phải dạy không, bao nhiêu?
Các postdoc trước của nhóm giờ làm gì? Câu này nói nhiều nhất trong sáu câu — về chất lượng đào tạo và về mạng lưới của nhóm.
Nếu ở nước ngoài
Bốn thứ cần rõ trước khi ký:
Loại thị thực và ai lo hồ sơ. Thời gian xử lý ảnh hưởng tới ngày bắt đầu.
Gia đình đi cùng được không — vợ hoặc chồng có được làm việc không, con có được đi học không.
Hỗ trợ chuyển tới — có khoản nào cho việc di chuyển, tìm nhà, thủ tục ban đầu không.
Chuyện gì xảy ra nếu hợp đồng kết thúc sớm — thị thực thường gắn với hợp đồng.
Cách đặt vấn đề
Bốn nguyên tắc:
Hỏi sau khi đã có thư mời, trước khi ký. Đây là cửa sổ duy nhất.
Hỏi như tìm hiểu, không như ra điều kiện. "Em muốn hỏi thêm vài điểm để chuẩn bị cho tốt" mở ra một cuộc trao đổi bình thường.
Ưu tiên hai ba điểm quan trọng nhất với mình, không đưa ra một danh sách dài. Đưa quá nhiều yêu cầu làm người kia phải cân nhắc lại cả quyết định.
Xin xác nhận bằng văn bản những gì đã thống nhất — kể cả trong một thư điện tử. Người hứa có thể chuyển vị trí, và lời hứa miệng không ai nhớ sau hai năm.
Khi không được gì thêm
Điều này xảy ra, và nó không phải lý do từ chối vị trí.
Nhưng cách người ta trả lời các câu hỏi của bạn là thông tin: một người giải thích rõ vì sao không linh hoạt được ở điểm nào khác hẳn một người khó chịu vì bị hỏi.
Và có một thứ luôn xin được kể cả khi mọi thứ khác cố định: một cuộc trao đổi về kỳ vọng. Sau một năm thì thế nào là làm tốt? Thầy cô mong em ra được bao nhiêu bài? Em nên dành thời gian cho phần nào?
Câu trả lời cho ba câu này định hình cả giai đoạn, và nó không tốn gì của ai.
Trước khi ký
Ba việc kiểm:
Đọc hợp đồng, kể cả phần không ai đọc — điều khoản về sở hữu trí tuệ, về chấm dứt, về nghĩa vụ sau khi kết thúc.
Hỏi một người đã hoặc đang làm postdoc trong nhóm đó, riêng.
Đối chiếu những gì đã thống nhất qua trao đổi với những gì có trong hợp đồng — nếu có điểm nào chỉ có trong lời nói, đề nghị đưa vào thư xác nhận.
Điều khoản nào đáng bàn nhất khi nhận postdoc?
Việc có được mang theo hướng nghiên cứu khi rời đi hay không — nếu xây một hướng ba năm rồi không mang theo được thì bạn bắt đầu lại từ đầu.
Câu hỏi nào nói nhiều nhất về một nhóm?
Các postdoc trước của nhóm giờ làm gì — nó cho biết cả chất lượng đào tạo lẫn mạng lưới của nhóm.
Nên đặt vấn đề thế nào?
Sau khi có thư mời và trước khi ký, hỏi như tìm hiểu chứ không như ra điều kiện, ưu tiên hai ba điểm quan trọng nhất.
Nếu không thương lượng được gì thêm thì sao?
Vẫn luôn xin được một cuộc trao đổi về kỳ vọng: sau một năm thế nào là làm tốt, mong ra bao nhiêu bài, nên dành thời gian cho phần nào.
