Năm đầu làm postdoc: khác gì so với thời làm nghiên cứu sinh

Nhiều người bước vào vị trí postdoc với hình dung: làm nghiên cứu tiếp, ở một nơi mới, có lương.

Điều đó đúng về hình thức và bỏ sót phần quan trọng: cái được kỳ vọng ở bạn đã đổi, và cách bạn dùng hai ba năm này quyết định bước tiếp theo nhiều hơn cả chất lượng luận án.

Bốn thứ khác so với thời làm nghiên cứu sinh

Bạn được kỳ vọng làm việc độc lập. Không ai hướng dẫn bạn từng bước, và việc hỏi quá nhiều về những thứ bạn tự giải quyết được sẽ được ghi nhận — theo hướng không có lợi.

Bạn được kỳ vọng hướng dẫn người khác. Nghiên cứu sinh trong nhóm sẽ hỏi bạn, và ở nhiều nơi bạn là người hướng dẫn hằng ngày của họ trên thực tế. Đây là việc mới và không ai dạy.

Thời gian có giới hạn rõ. Hai hoặc ba năm, và đồng hồ chạy từ ngày đầu. Khác với chương trình tiến sĩ vốn có thể kéo dài, vị trí postdoc kết thúc đúng hạn.

Bạn đang xây hồ sơ cho vị trí tiếp theo. Người tuyển sau này nhìn vào giai đoạn postdoc để trả lời một câu: người này có làm được nghiên cứu của riêng mình không, hay chỉ làm tốt việc được giao.

Ba tháng đầu

Thống nhất bằng văn bản về công việc và kỳ vọng. Trong tháng đầu, xin một buổi với người chủ trì và làm rõ: phần nào của đề tài là của bạn; kết quả mong đợi trong năm đầu là gì; bạn có được dành thời gian cho hướng riêng không và bao nhiêu; và bạn hướng dẫn ai.

Buổi này ít người xin, và nó tránh được phần lớn hiểu nhầm về sau.

Bắt đầu từ một việc có kết quả nhanh. Một phân tích trên dữ liệu đã có, một phần nhỏ của đề tài. Có một sản phẩm trong sáu tháng đầu tạo được vị thế trong nhóm và cũng làm chính bạn yên tâm.

Biết ai làm gì trong nhóm và trong khoa. Postdoc ở vị trí thuận lợi nhất để kết nối — bạn đủ độc lập để nói chuyện với mọi người và chưa bị ràng buộc vào một vai trò cố định.

Phần độc lập của mình: bắt đầu sớm

Đây là điều quan trọng nhất trong cả bài, và cũng là điều dễ bị trì hoãn nhất.

Việc trong đề tài của người chủ trì luôn có hạn chót và luôn cấp bách hơn. Nếu bạn chỉ làm nó, sau ba năm bạn có một danh sách công bố mà trong đó không bài nào là hướng của riêng bạn — và đó chính là điều hội đồng tuyển sẽ chú ý.

Ba cách tạo phần độc lập:

Một câu hỏi phụ nảy ra từ chính đề tài, mà người chủ trì không định theo đuổi. Bàn với họ và xin làm — phần lớn đồng ý, vì nó không tốn gì của họ.

Một hợp tác riêng với một nhóm khác, ở lĩnh vực giao với hướng của bạn.

Một đề xuất tài trợ nhỏ đứng tên mình, nếu quy định cho phép postdoc làm chủ nhiệm. Kể cả không được cấp, quá trình viết nó làm rõ hướng của bạn.

Dành một khoảng cố định mỗi tuần cho phần này, giống như một cuộc hẹn không dời được.

Quan hệ với người chủ trì

Khác với quan hệ thầy trò trước đây: gần với quan hệ đồng nghiệp có chênh lệch về vị trí.

Ba điều nên làm:

Báo cáo chủ động. Một bản cập nhật ngắn định kỳ, kể cả khi không có gì đột phá. Người chủ trì bận và họ đánh giá cao việc không phải hỏi.

Nêu vấn đề sớm. Một thí nghiệm không chạy trong hai tháng mà không ai biết là vấn đề của bạn, không phải của họ.

Nói rõ mục tiêu nghề nghiệp của mình. Nếu bạn nhắm vị trí giảng viên, họ sẽ tạo cơ hội cho bạn dạy, viết đề xuất, và gặp người. Nếu bạn không nói, họ mặc định bạn đang làm tốt việc hiện tại và để nguyên.

Những việc nên nhận và nên từ chối

Nên nhận: bình duyệt bài cho tạp chí; trình bày ở hội nghị; đồng hướng dẫn một nghiên cứu sinh; tham gia viết một đề xuất tài trợ; dạy một phần môn học nếu nhắm hướng giảng dạy.

Năm việc này đều là dòng trong hồ sơ cho vị trí tiếp theo.

Nên hạn chế: các việc vận hành phòng thí nghiệm không ai muốn làm; hướng dẫn quá nhiều sinh viên; các nhiệm vụ hành chính dài hạn.

Cách từ chối: nêu bạn đang ưu tiên gì và đề nghị mức tham gia nhỏ hơn.

Chuẩn bị cho bước sau — từ giữa năm thứ nhất

Với vị trí hai ba năm, việc tìm chỗ tiếp theo bắt đầu sớm hơn nhiều người nghĩ: các vị trí giảng viên thường tuyển trước cả năm, và các quỹ cho người mới độc lập có hạn nộp cố định hằng năm.

Ba việc từ giữa năm đầu: tìm hiểu các quỹ dành cho giai đoạn chuyển tiếp và ghi lại hạn nộp; xác định hai ba người có thể viết thư giới thiệu ngoài người chủ trì hiện tại; và bắt đầu cho người trong lĩnh vực biết tới mình — qua hội nghị, qua bình duyệt, qua hợp tác.

Và nếu bạn không chắc có theo đường học thuật không: tìm hiểu song song, đừng chờ tới năm cuối. Phần lớn người làm postdoc không ở lại học thuật, đó là con đường bình thường chứ không phải thất bại — nhưng chuẩn bị cho nó cũng cần thời gian như chuẩn bị cho đường còn lại.