Giai đoạn sau tiến sĩ là giai đoạn có sức bật lớn nhất trong sự nghiệp nghiên cứu, và cũng là giai đoạn dễ bị dùng như lao động giá rẻ nhất. Cùng một chức danh, hai người có thể có hai trải nghiệm hoàn toàn khác.
Ba loại vị trí, khác nhau về bản chất
Vị trí trong đề tài của người khác. Bạn được trả từ một đề tài đã có, làm phần việc đã định. Dễ tìm nhất, ít tự do nhất, và cần thoả thuận rõ về việc bạn có được phát triển hướng riêng không.
Học bổng cá nhân. Bạn tự viết đề xuất và mang kinh phí theo mình. Khó hơn nhiều, nhưng đây là loại có giá trị lớn nhất trong hồ sơ và cho bạn quyền chủ động thật.
Vị trí gắn với lộ trình cố định. Một số nơi có vị trí sau tiến sĩ dẫn tới xét tuyển vào biên chế giảng dạy. Cần đọc rất kỹ điều kiện, vì mức độ chắc chắn khác nhau rất nhiều.
Chọn nhóm quan trọng hơn chọn nơi
Danh tiếng của trường ảnh hưởng ít hơn người ta tưởng; nhóm cụ thể và người hướng dẫn cụ thể ảnh hưởng nhiều hơn tất cả.
Cách tìm hiểu hiệu quả nhất: liên hệ một hai người đã rời nhóm đó trong vài năm gần đây. Họ nói thật hơn nhiều so với người đang ở trong nhóm.
Hỏi: người trước ở vị trí này giờ làm gì? Nếu người tiền nhiệm đi vào các vị trí bạn muốn, đó là dấu hiệu tốt nhất có thể có.
Bốn câu phải hỏi trước khi nhận
Tôi có được phát triển hướng riêng không, và bao nhiêu phần thời gian? Nếu toàn bộ thời gian dành cho đề tài của nhóm, bạn kết thúc hai năm mà không có hướng riêng để xin tài trợ độc lập.
Quy tắc về tác giả thế nào? Cụ thể: ai là tác giả chính của bài từ công việc của tôi, và ai quyết định khi có tranh luận.
Dữ liệu và kết quả tôi tạo ra, tôi dùng tiếp được không sau khi rời nhóm? Câu này ít ai hỏi và là câu quan trọng nhất cho bước tiếp theo.
Tôi được hỗ trợ gì khi xin tài trợ và xin vị trí tiếp theo? Nhóm tốt coi việc bạn đi lên là thành tích của họ; nhóm khai thác coi việc bạn đi là bất tiện.
Điều cần xong trong hai đến ba năm
Không phải "nhiều bài" mà là bốn thứ cụ thể:
Một tới hai bài mà bạn là tác giả chính, thuộc hướng bạn muốn theo.
Một hướng nghiên cứu riêng đủ rõ để viết thành đề xuất.
Một kỹ năng hoặc phương pháp mà bạn thành thạo và nhóm cũ không có sẵn — thứ làm bạn cần thiết ở nơi khác.
Một mạng lưới ngoài nhóm hiện tại: người phản biện tiềm năng, người viết thư giới thiệu, người hợp tác.
Điều thứ tư cần đi hội nghị, và cần bạn chủ động. Nó không tự đến từ việc làm tốt trong phòng.
Hợp đồng và điều kiện
Kiểm thời hạn, khả năng gia hạn, chế độ bảo hiểm, và điều khoản nếu đề tài kết thúc sớm.
Nếu ở nước ngoài, kiểm điều kiện thị thực gắn với hợp đồng: hết hợp đồng thì có thời gian tìm việc tiếp không, và điều kiện đưa gia đình sang.
Với vị trí trong nước, kiểm việc thời gian sau tiến sĩ được tính thế nào cho các bước xét sau này.
Bao nhiêu vị trí sau tiến sĩ là đủ
Một vị trí là bình thường; hai là phổ biến ở một số ngành. Từ vị trí thứ ba trở đi, câu hỏi đáng đặt là con đường bạn đang đi có dẫn tới đâu không, hay bạn đang ở lại vì đó là chỗ quen.
Nếu mục tiêu là vị trí giảng dạy nghiên cứu, hãy xem thời gian sau tiến sĩ như thời gian có hạn và có kế hoạch. Nếu sau một vị trí bạn thấy hướng khác phù hợp hơn — công nghiệp, chính sách, quản lý nghiên cứu — thì đó là kết luận hợp lý, không phải bỏ cuộc.
Có nên nhận vị trí sau tiến sĩ ở cùng nhóm làm luận án không?
Thường không nên nếu mục tiêu là vị trí độc lập, vì hồ sơ khó cho thấy bạn làm được ngoài môi trường cũ. Ngoại lệ là khi có một đề tài mới rõ ràng và khác biệt.
Học bổng cá nhân khó xin thì có nên thử không?
Nên thử song song với việc nộp các vị trí thường. Kể cả khi không được, bản đề xuất đã viết là nền cho lần xin tài trợ sau.
Làm sao biết một nhóm có đối xử tốt với người sau tiến sĩ không?
Liên hệ người đã rời nhóm trong vài năm gần đây và hỏi họ giờ làm gì. Đường đi của người tiền nhiệm là chỉ dấu đáng tin nhất.
Hai năm có đủ để có hướng nghiên cứu riêng không?
Đủ nếu bạn dành được một phần thời gian cho nó từ đầu. Nếu toàn bộ thời gian thuộc đề tài của nhóm thì thường là không.
