Hồ sơ đã qua vòng đầu và có thư mời phỏng vấn. Phản ứng tự nhiên là ôn lại kiến thức chuyên ngành.
Nhưng buổi phỏng vấn tiến sĩ hiếm khi là một bài kiểm tra kiến thức — nó là một cuộc đánh giá xem bạn có làm được nghiên cứu trong ba tới bốn năm tới hay không.
Hội đồng thật sự đánh giá gì
Bốn thứ, và ba trong đó không liên quan tới việc bạn nhớ được bao nhiêu:
Bạn có nghĩ được như một nhà nghiên cứu không. Biết đặt câu hỏi, biết phân biệt điều đã chứng minh với điều đang giả định, biết nói "tôi không biết" ở đúng chỗ.
Bạn có hiểu mình đang đề xuất gì không. Phần đề cương trong hồ sơ được hỏi kỹ — và câu hỏi thường không phải "cái này là gì" mà là "vì sao lại chọn cách này".
Bạn có làm việc được với nhóm này không. Đây là phần ít được nói nhưng nặng: người hướng dẫn đang cân nhắc bốn năm làm việc cùng bạn.
Bạn có đi được tới cuối không. Khả năng chịu được giai đoạn dài không có kết quả, và cách bạn từng xử lý khó khăn.
Bốn nhóm câu hỏi
Nhóm một: về đề cương hoặc hướng nghiên cứu của bạn.
"Vì sao câu hỏi này đáng nghiên cứu?" · "Ai đã làm gì gần với hướng này?" · "Nếu cách tiếp cận này không ra kết quả thì bạn làm gì?" · "Trong ba năm, phần nào bạn nghĩ khả thi nhất?"
Cách chuẩn bị: đọc lại đề cương của chính mình và với mỗi lựa chọn trong đó, tự hỏi vì sao không chọn cách khác. Đây là dạng câu hỏi hay được đặt nhất.
Nhóm hai: về các công trình liên quan.
"Bạn đọc gì gần đây trong lĩnh vực này?" · "Bài nào bạn thấy quan trọng nhất và vì sao?" · Đôi khi: "Bạn nghĩ gì về kết quả của nhóm X?"
Cách chuẩn bị: nắm chắc năm tới bảy bài — trong đó phải có các bài của chính nhóm đang phỏng vấn. Không đọc công trình của họ là lỗi bị nhận ra ngay.
Nhóm ba: về kinh nghiệm của bạn.
"Kể về luận văn thạc sĩ của bạn" · "Có việc gì đã không đi như dự định, và bạn làm gì?" · "Bạn làm việc độc lập hay làm nhóm tốt hơn?"
Câu về việc không đi như dự định là câu đáng chuẩn bị nhất — nó đo đúng thứ quan trọng với một nghiên cứu sinh, và nhiều người trả lời bằng cách kể một khó khăn giả tạo.
Nhóm bốn: về động cơ và kế hoạch.
"Vì sao là nhóm này?" · "Vì sao làm tiến sĩ?" · "Sau khi xong bạn định làm gì?"
Câu cuối không có đáp án đúng, và nói muốn đi làm doanh nghiệp cũng hoàn toàn được — thứ được đánh giá là bạn đã nghĩ về nó hay chưa.
Trả lời câu mình không biết
Đây là tình huống gần như chắc chắn xảy ra, và cách xử lý nó được đánh giá cao hơn nhiều so với việc trả lời đúng mọi câu.
Cách tốt: nói thẳng chưa biết, rồi cho thấy mình nghĩ thế nào về nó. "Em chưa đọc về phần đó. Nhưng theo logic của phương pháp này thì em đoán sẽ có vấn đề ở chỗ..., có đúng hướng không ạ?"
Cách hỏng: đoán bừa và nói như thể chắc chắn. Người phỏng vấn nhận ra ngay, và nó đặt câu hỏi về mọi câu trả lời khác của bạn.
Những câu bạn nên hỏi lại
Phần cuối buổi thường có "bạn có câu hỏi gì không". Đây không phải thủ tục — nó là phần bạn thu thập thông tin, và cách bạn hỏi cũng được đánh giá.
Bốn câu đáng hỏi:
Kinh phí cho vị trí này đến từ đâu và kéo dài bao lâu?
Thầy cô hình dung đề tài này sẽ đi theo hướng nào, và em có bao nhiêu tự do điều chỉnh?
Nhóm hiện có bao nhiêu người, và nhịp làm việc ra sao?
Những người bảo vệ xong gần đây giờ làm gì?
Không nên hỏi những thứ tra được trên trang của trường — nó cho thấy chưa tìm hiểu.
Bốn lỗi thường gặp
Nói quá về khả năng. Nhận là thành thạo một phương pháp rồi bị hỏi sâu là tình huống rất khó gỡ. Nói đúng mức mình có là an toàn và đáng tin hơn.
Không hỏi lại gì. Nó bị đọc là thiếu quan tâm.
Trả lời quá dài. Hai tới ba phút cho một câu là vừa; nói năm phút làm người nghe mất mạch và làm mất thời gian cho các câu khác.
Chê nhóm cũ hoặc người hướng dẫn cũ. Kể cả khi có lý do chính đáng, nó tạo ấn tượng xấu — và người phỏng vấn nghĩ tới việc bạn sẽ nói gì về họ sau này.
Phỏng vấn trực tuyến
Phần lớn phỏng vấn với nước ngoài là trực tuyến. Bốn việc chuẩn bị:
Kiểm thiết bị trước một ngày — máy, mạng, âm thanh, ánh sáng. Ánh sáng từ phía trước, không từ phía sau lưng.
Chuẩn bị phương án dự phòng — số điện thoại của người liên hệ, và một kết nối mạng khác. Nếu mất kết nối giữa chừng, việc gọi lại được ngay khác hẳn việc ngồi chờ.
Ghi chú đặt ở nơi nhìn được mà không phải cúi xuống — vài gạch đầu dòng, không phải kịch bản. Đọc nguyên văn thì nghe ra ngay.
Xác nhận múi giờ bằng cách nhắc lại giờ địa phương của mình trong thư xác nhận. Nhầm múi giờ là chuyện đã xảy ra với nhiều người.
Sau buổi phỏng vấn
Hai việc:
Gửi thư cảm ơn ngắn trong một hai ngày, nhắc tới một điểm cụ thể đã trao đổi. Nó giữ bạn trong trí nhớ của họ.
Ghi lại các câu đã được hỏi, khi còn nhớ. Nếu phải phỏng vấn ở nơi khác, danh sách này là tài liệu chuẩn bị tốt nhất bạn có.
Hội đồng phỏng vấn tiến sĩ đánh giá gì?
Bạn có nghĩ được như một nhà nghiên cứu không, có hiểu mình đang đề xuất gì không, có làm việc được với nhóm này không, và có đi được tới cuối không.
Chuẩn bị cho câu hỏi về đề cương thế nào?
Đọc lại đề cương của mình và với mỗi lựa chọn, tự hỏi vì sao không chọn cách khác — đây là dạng câu hỏi hay được đặt nhất.
Trả lời câu mình không biết ra sao?
Nói thẳng chưa biết rồi cho thấy mình nghĩ thế nào về nó — đoán bừa và nói như thể chắc chắn thì bị nhận ra ngay.
Nên hỏi lại những gì?
Kinh phí đến từ đâu và kéo dài bao lâu, mức tự do điều chỉnh đề tài, nhịp làm việc của nhóm, và những người bảo vệ xong gần đây giờ làm gì.
