Trong một bộ hồ sơ xin học tiến sĩ, các thành phần khác nói về bạn: thư động lực nói bạn muốn gì, thư giới thiệu nói người khác nghĩ gì về bạn, bảng điểm nói bạn đã học ra sao.
Bản mẫu công trình là thứ duy nhất cho người xét thấy trực tiếp bạn làm được gì.
Người xét tìm gì trong đó
Năm thứ, và không thứ nào là độ dài hay độ phức tạp:
Bạn có đặt được một câu hỏi rõ ràng không. Đây là điều kiện đầu tiên của nghiên cứu, và rất nhiều bản mẫu trượt ở đây.
Bạn có lập luận được không — dẫn từ bằng chứng tới kết luận, thay vì trình bày thông tin cạnh nhau.
Bạn có biết mình đang nói với ai trong ngành không — nghĩa là có đặt công trình của mình vào bối cảnh những gì đã có không.
Bạn có xử lý được phản biện — có nhìn ra giới hạn của chính lập luận mình không.
Bạn viết có rõ không. Đây là thứ ảnh hưởng lớn hơn người ta nghĩ, vì bốn năm tới bạn sẽ viết rất nhiều.
Chọn bài nào
Bốn tiêu chí, theo thứ tự ưu tiên:
Gần với hướng bạn muốn làm. Người đọc hồ sơ thường là người sẽ hướng dẫn bạn — họ đọc để xem bạn có làm được loại công việc đó không.
Là công trình của chính bạn. Bài viết chung mà phần lớn do người khác làm thì không chứng minh được gì, và câu hỏi phỏng vấn sẽ lộ ra điều đó.
Đủ ngắn để đọc hết. Nhiều nơi giới hạn số trang; nếu không giới hạn thì hai mươi tới ba mươi trang là hợp lý. Gửi cả luận văn tám mươi trang thì người đọc chỉ đọc phần đầu.
Là bài tốt nhất, không phải bài mới nhất.
Khi chưa có gì phù hợp
Bốn phương án, theo thứ tự nên cân nhắc:
Trích một chương từ khoá luận hoặc luận văn. Chọn chương đứng độc lập được — thường là chương phân tích, không phải chương tổng quan tài liệu. Viết thêm một trang mở đầu giải thích nó nằm ở đâu trong tổng thể.
Một bài luận môn học được điểm cao, có chỉnh sửa và mở rộng.
Một báo cáo hoặc bài trình bày hội nghị, viết lại thành dạng bài.
Viết mới. Tốn công nhất nhưng cho bạn quyền chọn chủ đề khớp chính xác với hướng muốn theo. Nếu còn vài tháng, đây là lựa chọn đáng cân nhắc.
Chỉnh sửa trước khi gửi
Đừng gửi bản đã nộp cho môn học mà không đụng tới. Sáu việc:
Đọc lại phần mở đầu và viết lại nó. Đây là phần người đọc quyết định có đọc tiếp kỹ hay không, và nó thường là phần yếu nhất trong bài viết cho môn học.
Nêu rõ câu hỏi nghiên cứu trong một câu, ở ngay đầu.
Cắt phần thừa. Các đoạn viết để đạt số chữ, các phần tổng quan không phục vụ lập luận.
Kiểm lại tài liệu tham khảo — đủ, đúng định dạng, và có tài liệu gần đây.
Thêm một đoạn về giới hạn nếu chưa có. Đoạn này cho thấy bạn đọc được công trình của chính mình một cách phê phán.
Nhờ người đọc — một người trong ngành và một người ngoài ngành. Người ngoài ngành phát hiện chỗ viết không rõ; người trong ngành phát hiện chỗ lập luận hổng.
Nếu gửi bài viết chung
Ba việc bắt buộc:
Nêu rõ phần nào do bạn làm — trong một ghi chú ngắn kèm theo.
Xin phép đồng tác giả.
Chuẩn bị trả lời câu hỏi sâu về mọi phần của bài, không chỉ phần mình làm. Người phỏng vấn có thể hỏi bất kỳ chỗ nào.
Khi bản mẫu bằng tiếng Việt
Nếu hồ sơ yêu cầu tiếng Anh mà công trình tốt nhất của bạn bằng tiếng Việt, ba lựa chọn:
Dịch và chỉnh sửa kỹ. Bản dịch máy chưa được soát là thứ người đọc nhận ra ngay và nó gây hại hơn là không gửi.
Viết lại bằng tiếng Anh ở dạng ngắn hơn — thường tốt hơn dịch, vì viết trực tiếp cho ra văn bản tự nhiên hơn.
Chọn một công trình khác vốn đã bằng tiếng Anh, kể cả khi nó không phải bài mạnh nhất của bạn.
Bốn lỗi thường gặp
Gửi bài dài nhất. Độ dài không phải bằng chứng của chất lượng.
Gửi bài nặng về mô tả. Một bài tổng hợp thông tin đầy đủ nhưng không có lập luận riêng không cho thấy năng lực nghiên cứu.
Không nói rõ bối cảnh. Người đọc không biết đây là bài của môn nào, viết trong bao lâu, ở bậc nào — thêm một ghi chú hai dòng giải quyết được.
Gửi bản có lỗi hình thức — lỗi chính tả, trích dẫn không thống nhất, định dạng lộn xộn. Với một hồ sơ mà bản mẫu là bằng chứng về năng lực làm việc cẩn thận, các lỗi này nói nhiều hơn chúng đáng nói.
Một phép kiểm
Đọc bản mẫu và tự hỏi: nếu tôi là người sẽ hướng dẫn người này bốn năm, bài này có làm tôi muốn nhận không?
Câu này khác với "bài này có tốt không". Nó hỏi về thứ người xét thật sự đang tìm: dấu hiệu rằng người viết có thể trở thành một người làm nghiên cứu độc lập.
Người xét tìm gì trong bản mẫu công trình?
Bạn có đặt được câu hỏi rõ ràng, có lập luận được, có đặt công trình vào bối cảnh ngành, có nhìn ra giới hạn của chính mình, và viết có rõ không.
Nên chọn bài nào?
Bài gần với hướng muốn làm, do chính mình viết, đủ ngắn để đọc hết, và là bài tốt nhất chứ không phải bài mới nhất.
Chưa có gì phù hợp thì làm sao?
Trích một chương độc lập được từ khoá luận, chỉnh sửa một bài luận môn học, viết lại một báo cáo hội nghị, hoặc viết mới nếu còn vài tháng.
Công trình tốt nhất bằng tiếng Việt thì sao?
Dịch và chỉnh sửa kỹ, viết lại bằng tiếng Anh ở dạng ngắn hơn — thường tốt hơn dịch — hoặc chọn một công trình vốn đã bằng tiếng Anh.
