Sáu tháng đầu ở doanh nghiệp: những gì người từ học thuật hay vấp

Người có bằng tiến sĩ chuyển sang doanh nghiệp thường lo về chuyên môn: liệu kiến thức của mình có dùng được không.

Trên thực tế, chuyên môn hiếm khi là vấn đề. Thứ gây vấp trong sáu tháng đầu là một loạt quy ước làm việc khác hẳn, và không ai nói ra vì với người trong ngành chúng là hiển nhiên.

Bốn khác biệt lớn nhất

Tiêu chuẩn hoàn thành. Trong nghiên cứu, một việc xong khi nó đúng và đủ chặt. Trong doanh nghiệp, một việc xong khi nó đủ tốt để ra quyết định tiếp theo.

Đây là khác biệt sâu nhất và cũng khó chấp nhận nhất. Người từ học thuật thường tiếp tục làm tới mức chặt chẽ mà bối cảnh không đòi, và bị đánh giá là chậm — trong khi họ nghĩ mình đang làm cẩn thận.

Cách xử lý: hỏi thẳng ngay từ đầu mỗi việc — kết quả này dùng để làm gì, và chính xác tới mức nào là đủ.

Nhịp thời gian. Một dự án nghiên cứu tính bằng năm; một nhiệm vụ ở doanh nghiệp thường tính bằng tuần. Hệ quả thực tế: phải chia việc thành các phần có kết quả bàn giao được sớm, thay vì làm kín rồi công bố một lần.

Làm việc nhóm liên chức năng. Ở doanh nghiệp bạn làm cùng người bán hàng, người làm sản phẩm, người vận hành — những người không có nền chuyên môn của bạn và không cần có. Việc giải thích cho họ hiểu là phần việc của bạn, không phải việc thêm.

Quyền quyết định. Trong nghiên cứu, bạn chọn vấn đề. Ở doanh nghiệp, vấn đề được chọn bởi nhu cầu kinh doanh, và việc của bạn là giải nó tốt. Với nhiều người, đây là phần mất mát thật — nên biết trước.

Những gì nên giữ từ học thuật

Bốn thứ là lợi thế thật và nên dùng có ý thức:

Khả năng đọc và tổng hợp nhanh một lĩnh vực mới. Đây là kỹ năng hiếm trong môi trường doanh nghiệp và rất được coi trọng.

Thiết kế phép kiểm. Biết cách đặt câu hỏi sao cho câu trả lời có nghĩa, biết khi nào một kết quả là do nhiễu — rất nhiều quyết định trong doanh nghiệp dựa trên dữ liệu được đọc lỏng lẻo.

Thói quen ghi lại phương pháp. Tài liệu hoá là thứ thiếu ở nhiều nơi và người quen viết phương pháp làm việc này tự nhiên.

Chịu được việc chưa có câu trả lời. Nhiều người thấy khó chịu khi một vấn đề chưa rõ hướng; người từng làm luận án đã quen với trạng thái đó.

Những gì nên bỏ

Mở đầu bằng bối cảnh. Trong seminar, bạn dẫn dắt rồi mới tới kết quả. Trong một cuộc họp ở doanh nghiệp, hãy nói kết luận trước, rồi mới giải thích nếu được hỏi. Đây là thay đổi nhỏ nhất và có tác dụng lớn nhất tới cách bạn được nhìn nhận.

Nêu mọi giới hạn của phân tích. Trong bài báo, phần giới hạn là bắt buộc. Trong một cuộc trao đổi ra quyết định, liệt kê mười điều chưa chắc chắn làm người nghe kết luận rằng bạn chưa có câu trả lời. Nêu một hai điều thật sự ảnh hưởng tới quyết định, và nêu kèm mức độ.

Dùng thuật ngữ chuyên ngành với người ngoài ngành.

Coi việc trình bày là phần phụ. Ở doanh nghiệp, một kết quả không được truyền đạt rõ thì coi như không tồn tại.

Xây uy tín trong ba tháng đầu

Ba việc, theo thứ tự:

Hoàn thành sớm một việc nhỏ và hữu ích. Không phải việc lớn nhất — việc nhanh nhất mà người khác thấy được kết quả. Nó mua cho bạn lòng tin để làm những việc dài hơn sau đó.

Hỏi nhiều trong tháng đầu. Đây là giai đoạn duy nhất mà hỏi về những thứ cơ bản là hoàn toàn bình thường. Sau ba tháng thì khó hơn nhiều.

Tìm hiểu cách tổ chức kiếm tiền. Biết sản phẩm nào tạo ra doanh thu, khách hàng là ai, chi phí nằm ở đâu — nó đổi hẳn cách bạn chọn ưu tiên, và nó là thứ phân biệt người làm kỹ thuật giỏi với người có ảnh hưởng.

Bốn lỗi phổ biến

Đề xuất làm lại từ đầu theo cách đúng. Hệ thống đang chạy có lịch sử và các ràng buộc mà người mới không thấy. Hiểu vì sao nó như vậy trước khi đề xuất thay đổi lớn.

Nhấn mạnh học vị. Trong môi trường mới, uy tín đến từ việc đã làm được gì ở đây, không từ bằng cấp.

Im lặng khi không đồng ý. Một số người từ học thuật giữ thói quen chờ được hỏi. Trong các cuộc họp doanh nghiệp, ý kiến không nêu ra thì coi như không có — và sự im lặng thường bị đọc là đồng ý.

Không hỏi về tiêu chí đánh giá. Hỏi quản lý trực tiếp: sau sáu tháng, thế nào thì coi là tôi làm tốt? Câu hỏi này ít ai hỏi và câu trả lời định hình cả năm đầu.

Nếu sau một năm thấy không hợp

Điều này xảy ra, và nó không phải thất bại.

Một năm ở doanh nghiệp cho bạn thông tin mà không cách nào khác có được, và nó không đóng cánh cửa quay lại — nhiều vị trí học thuật coi kinh nghiệm công nghiệp là một điểm mạnh, nhất là ở các chương trình ứng dụng.

Điều đáng làm trong trường hợp đó là xác định cụ thể cái gì không hợp: loại công việc, tốc độ, mức tự chủ, hay chính tổ chức này. Ba thứ đầu có thể tìm được ở một vị trí khác trong doanh nghiệp; thứ tư chỉ cần đổi chỗ làm.