Trong các yếu tố dự báo việc một nghiên cứu sinh hoàn thành luận án, quan hệ với người hướng dẫn nằm ở nhóm đầu. Và nó gần như không được chuẩn bị: ít ai nói với bạn cách làm việc với người hướng dẫn nghĩa là gì.
Thống nhất kỳ vọng trong tháng đầu
Sáu câu nên hỏi ngay, và câu trả lời nên được ghi lại:
Chúng ta gặp bao lâu một lần, và ai đặt lịch?
Thầy cô thường trả lời bản thảo trong bao lâu?
Thầcô muốn nhận bản thảo ở mức hoàn thiện nào — nháp sớm hay bản đã sửa kỹ?
Tôi được kỳ vọng làm việc bao nhiêu giờ, và chế độ nghỉ thế nào?
Quy tắc về tác giả trong nhóm mình là gì?
Khi tôi gặp bế tắc, thầy cô muốn tôi tự thử bao lâu trước khi hỏi?
Câu cuối là câu ít được hỏi nhất và giải quyết nhiều hiểu nhầm nhất: một số người hướng dẫn coi việc hỏi sớm là thiếu tự lập, một số coi việc tự loay hoay ba tuần là mất thời gian. Bạn không đoán được nếu không hỏi.
Chuẩn bị cho mỗi buổi gặp
Gửi trước một bản ghi ngắn: việc đã làm từ lần gặp trước, vướng mắc hiện tại, và hai ba câu hỏi cụ thể bạn muốn được trả lời.
Việc này đổi hoàn toàn chất lượng buổi gặp. Không có nó, phần lớn thời gian bị tiêu vào việc bạn tường thuật và người hướng dẫn nhớ lại bối cảnh.
Sau buổi gặp, gửi một bản ghi lại các quyết định và việc được giao. Hai bên đọc khác nhau về "đã thống nhất thế nào" là chuyện xảy ra thường xuyên, và bản ghi này giải quyết nó với chi phí năm phút.
Khi không nhận được phản hồi
Đây là vấn đề phổ biến nhất. Trước khi kết luận người hướng dẫn không quan tâm, hãy thử theo thứ tự:
Nhắc lại một cách cụ thể, với thời hạn: "Em cần góp ý về chương này trước ngày X để kịp mốc Y. Thầy cô xem được không, hay em nên gửi cho ai khác trước?"
Gửi bản ngắn hơn. Một chương năm mươi trang khó được đọc hơn mười trang. Chia nhỏ và gửi từng phần.
Đề nghị gặp thay vì đọc. Một số người phản hồi tốt hơn khi nói trực tiếp; ba mươi phút trao đổi có thể thay được việc đọc bản dài.
Nếu vẫn không có, hãy tìm nguồn phản biện khác song song — người đồng hướng dẫn, đồng nghiệp trong nhóm, người trong lĩnh vực. Luận án của bạn không thể dừng lại chờ một người.
Đồng hướng dẫn: nên có nếu được
Có hai người hướng dẫn giảm rủi ro đáng kể: bạn không phụ thuộc một người về phản hồi, về thư giới thiệu, và về việc bảo vệ.
Nếu chương trình cho phép mà bạn chưa có, đây là việc đáng đề nghị — và nên đề nghị sớm, không đợi tới khi có vấn đề.
Khi có hai người, cần rõ ai phụ trách phần nào để bạn không nhận hai hướng dẫn trái nhau. Nếu điều đó xảy ra, hãy nêu ra trong một buổi có cả hai người, không tự chọn một bên rồi im lặng.
Khi quan hệ có vấn đề thật
Phân biệt hai loại tình huống, vì chúng cần cách xử lý khác nhau.
Loại một: không phù hợp về cách làm việc. Người hướng dẫn quá can thiệp hoặc quá xa; kỳ vọng không rõ; nhịp không khớp. Cách xử lý: nêu cụ thể bằng hành vi, không bằng đánh giá — "em cần phản hồi trong hai tuần để giữ tiến độ" thay vì "thầy cô không quan tâm".
Loại hai: hành vi không chấp nhận được. Chiếm dụng công trình, gây áp lực không chính đáng, hạ nhục, hoặc quấy rối. Đây không phải vấn đề về cách làm việc và không nên tự xử lý bằng cách chịu đựng hay bằng cách giao tiếp tốt hơn.
Với loại hai, hãy tìm cơ chế của cơ sở: bộ phận quản lý đào tạo, người phụ trách chương trình, hoặc bộ phận chuyên trách nếu có. Ghi lại các sự việc với thời điểm cụ thể. Và nói với một người bạn tin cậy — cô lập là điều làm tình huống này tệ nhất.
Đổi người hướng dẫn
Được, và không phải chuyện hiếm. Nhưng cần chuẩn bị:
Tìm hiểu quy trình của cơ sở trước khi nói với ai.
Nếu có thể, xác định người có thể nhận hướng dẫn bạn trước khi đề nghị đổi.
Giữ giọng chuyên môn khi giải thích lý do — nêu sự không phù hợp về hướng nghiên cứu hoặc về cách làm việc, không kể lỗi cá nhân, trừ khi thuộc loại hai ở trên.
Việc đổi thường làm chậm tiến độ vài tháng. Nhưng chậm vài tháng tốt hơn nhiều so với ba năm không tiến.
Điều nên nhớ về bản chất quan hệ này
Người hướng dẫn có nhiều quyền lực trong quan hệ này: họ đánh giá bạn, ảnh hưởng tới việc bảo vệ, và viết thư giới thiệu cho bước sau của bạn.
Điều đó không có nghĩa bạn không có quyền gì. Bạn có quyền được hướng dẫn, được phản hồi trong thời gian hợp lý, được ghi nhận đóng góp, và được đối xử tôn trọng. Biết rõ ranh giới này là điều kiện để nhận ra khi nào nó bị vượt qua.
Nên thống nhất những gì với người hướng dẫn ngay từ đầu?
Nhịp gặp, thời gian phản hồi bản thảo, mức hoàn thiện của bản thảo khi gửi, kỳ vọng về giờ làm việc, quy tắc tác giả, và việc nên tự thử bao lâu trước khi hỏi.
Không nhận được phản hồi thì làm gì?
Nhắc cụ thể kèm thời hạn, gửi bản ngắn hơn, đề nghị gặp thay vì đọc, và tìm nguồn phản biện song song — luận án không thể dừng chờ một người.
Có nên có hai người hướng dẫn?
Nên nếu chương trình cho phép; nó giảm rủi ro phụ thuộc một người về phản hồi, thư giới thiệu và việc bảo vệ.
Khi nào nên dùng cơ chế chính thức của cơ sở?
Khi gặp hành vi không chấp nhận được — chiếm dụng công trình, gây áp lực không chính đáng, hạ nhục hoặc quấy rối. Đây không phải vấn đề giao tiếp và không nên tự chịu đựng.
