Quy định về học phí, thị thực và điều kiện tuyển sinh thay đổi theo từng năm và từng bang, từng tiểu bang — luôn kiểm trang chính thức của trường và cơ quan di trú trước khi quyết định.
Hệ tiến sĩ Mỹ khác nhiều hệ khác ở ba điểm quyết định: nhận người từ bậc cử nhân, có giai đoạn học phần dài, và gói tài trợ thường đi kèm nghĩa vụ trợ giảng.
Tuyển sinh qua hội đồng khoa
Bạn nộp hồ sơ cho khoa, không nộp cho một giáo sư. Hội đồng tuyển sinh đọc toàn bộ hồ sơ: bảng điểm, thư giới thiệu, bài luận nêu mục tiêu nghiên cứu, kinh nghiệm nghiên cứu và đôi khi điểm thi chuẩn hoá — yêu cầu về bài thi chuẩn hoá đã thay đổi nhiều ở các ngành, cần kiểm từng chương trình.
Liên hệ giáo sư trước vẫn hữu ích để biết ai đang nhận người, nhưng nó không thay thế hồ sơ và thường không đảm bảo gì.
Hạn nộp cho kỳ nhập học mùa thu thường vào khoảng tháng Mười Hai của năm trước, nên việc chuẩn bị bắt đầu từ mùa hè.
Một hai năm đầu: học phần và tìm nhóm
Khác với hệ châu Âu vào là bắt tay làm luận án ngay, ở Mỹ bạn học một lượng học phần đáng kể trong một tới hai năm đầu, kèm các kỳ kiểm tra.
Nhiều ngành thực nghiệm cho luân chuyển qua vài nhóm trong năm đầu để cả hai bên thử nhau trước khi chọn chính thức. Đây là điểm mạnh của hệ này: bạn không phải cam kết với một người hướng dẫn từ trước khi gặp họ.
Kỳ thi tổng hợp và bảo vệ đề cương
Sau học phần là kỳ thi tổng hợp — kiểm tra kiến thức nền của ngành, có thể gồm viết và vấn đáp. Không qua thì thường được thi lại một lần; trượt lần hai thì phải rời chương trình, ở một số nơi được nhận bằng thạc sĩ.
Tiếp đó là bảo vệ đề cương trước hội đồng nhỏ. Qua bước này bạn chính thức thành ứng viên tiến sĩ, và phần còn lại là làm nghiên cứu cùng viết luận án.
Gói tài trợ và nghĩa vụ đi kèm
Ở nhiều ngành, thư mời kèm gói tài trợ gồm miễn học phí và một khoản sinh hoạt, đổi lại bạn làm trợ giảng hoặc trợ lý nghiên cứu.
Trợ giảng chiếm thời gian thật, nhất là các học kỳ có lớp lớn. Điều đáng hỏi trước khi nhận lời: trợ giảng bao nhiêu học kỳ, mỗi tuần bao nhiêu giờ, và gói tài trợ cam kết mấy năm.
Gói tài trợ chỉ cam kết một hoặc hai năm là tín hiệu cần cân nhắc, vì năm ba trở đi bạn có thể phải tự lo.
Thời gian thực tế
Con số danh nghĩa là bốn tới năm năm, nhưng thời gian thật khác nhau lớn giữa các ngành: nhiều ngành thực nghiệm và nhiều ngành xã hội thường dài hơn. Khi tìm hiểu một chương trình, hãy hỏi thời gian trung bình của những người đã tốt nghiệp gần đây, không hỏi thời gian ghi trong quy chế.
Sau khi bảo vệ
Đường học thuật thường đi qua postdoc rồi tới vị trí tenure track. Đường doanh nghiệp thì ngày càng đông người chọn, và nhiều chương trình nay có hoạt động hỗ trợ nghề nghiệp ngoài học thuật — nên hỏi về nó khi chọn chương trình.
Chưa có bằng thạc sĩ có xin PhD ở Mỹ được không?
Được, và đó là con đường phổ biến. Nhiều chương trình nhận thẳng từ cử nhân và cấp bằng thạc sĩ trên đường đi.
Bài thi chuẩn hoá còn bắt buộc không?
Tuỳ ngành và tuỳ trường; nhiều chương trình đã bỏ hoặc không yêu cầu. Phải kiểm trang tuyển sinh của từng chương trình cho năm bạn nộp.
Trượt kỳ thi tổng hợp thì sao?
Thường được thi lại một lần. Nếu không qua, nhiều nơi cho nhận bằng thạc sĩ và kết thúc chương trình, nên đây là mốc quan trọng cần chuẩn bị nghiêm túc.
Trợ giảng có làm chậm luận án không?
Có ảnh hưởng, nhất là các học kỳ lớp đông. Nhưng nó cũng là kinh nghiệm giảng dạy cần thiết nếu bạn định theo đường học thuật — vấn đề là giữ khối lượng ở mức hợp lý.
